Tóm tắt
Bài viết này khảo sát các chiến lược đưa ra lời phàn nàn và hồi đáp lời phàn nàn của sinh viên bản xứ người Việt Nam ở tại các trường đại học, đặc biệt là xem xét quyền lực xã hội trong mối tương quan với sự lựa chọn các chiến lược lịch sự của họ khi phàn nàn và phản hồi các lời phàn nàn trong bối cảnh học thuật ở Việt Nam. Nghiên cứu này áp dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp, tích hợp dữ liệu định lượng thu thập từ Phiếu hoàn thành diễn ngôn (Discourse Completion Tasks - DCTs) và dữ liệu định tính từ phỏng vấn hồi tưởng. 150 sinh viên người Việt Nam ở bốn trường đại học trong khu vực Đồng bằng sông Cửu Long đã tham gia trả lời cho 12 tình huống trong DCTs, và bảy người trong số này đã tham gia phỏng vấn bán cấu trúc nói về nhận thức và kinh nghiệm của họ. Kết quả nghiên cứu cho thấy sinh viên Việt Nam đã sử dụng nhiều loại chiến lược khác nhau khi phàn nàn và phản hồi lời phàn nàn, và họ luôn lựa chọn các chiến lược khác nhau tùy theo quyền lực xã hội của người giao tiếp. Cách lựa chọn này phản ánh vai trò quan trọng của phép lịch sự và tính gián tiếp trong việc duy trì sự hòa hợp và tránh xung đột đối với sinh viên Việt Nam. Sinh viên Việt Nam luôn luôn sử dụng chiến lược Yêu cầu (Request) khi đưa ra lời phàn nàn trong mọi tình huống tương tác với những người có quyền lực xã hội khác nhau, và để phản hồi lời phàn nàn, họ sử dụng các chiến lược mang tính xây dựng và khắc phục lỗi lầm như Đề xuất giải pháp thay thế (Suggesting alternatives) và Đồng ý thay đổi hành vi (Agreeing to change behavior) với tần suất cao. Khi tương tác với những người ngang bằng về quyền lực, sinh viên Việt Nam có xu hướng trực tiếp hơn, nhưng khi giao tiếp với những người có quyền lực cao hơn, họ lựa chọn các chiến lược gián tiếp. Các phát hiện của nghiên cứu này đưa ra nhiều hàm ý cho việc giảng dạy ngôn ngữ và đào tạo về giao tiếp liên văn hóa cho sinh viên đại học ở Việt Nam.
Tài liệu tham khảo
- Alhamdan, B., & Al-Shorman, R. (2022). Saudi and Jordanian university student complaining strategies. International Journal of Linguistics, Literature and Translation, 5(11), 75-86. https://doi.org/10.32996/ijllt.2022.5.11.9
- Brown, P., & Levinson, S. (1987). Politeness: Some universals in language usage. Cambridge University Press.
- Chew, G. (2011). Politeness in Vietnam. In D. Z. Kádár & S. Mills (Eds.), Politeness in East Asia (pp. 208-225). Cambridge University Press.
- El-Dakhs, D. A. S., & Ahmed, M. M. (2023). A pragmatic analysis of students’ complaints and professors’ responses to complaints: A case study of an Egyptian private university. Cogent Arts & Humanities, 10(1). https://doi.org/10.1080/23311983.2023.2252634
- Laforest, M. (2002). Scenes of family life: Complaining in everyday conversation. Journal of Pragmatics, 34(10-11), 1595-1620. https://doi.org/10.1016/S0378-2166(02)00077-2
- Murphy, B., & Neu, J. (1996). My grade's too low: The speech act set of complaining. In S. M. Gass & J. Neu (Eds.), Speech acts across cultures: Challenges to communication in a second language (pp. 191-216). Mouton de Gruyter.
- Nguyen, H. H. T. (2016). An investigation into Vietnamese complaint strategies. In International Conference Proceedings on Action Research in Language Education (pp. 240-252). Hue University Publishing House.
- Nguyen, H. H. T. (2017). Interpersonal/social status and Vietnamese complaint performance. In the National Conference Proceedings on Interdisciplinary Research on Language and Language -Teaching (pp. 77-88), Hue University Publishing House.
- Ogiermann, E. (2018). Discourse completion tasks. In A. H. Jucker, K. P. Schneider, & W. Bublitz (Eds.), Methods in pragmatics (pp. 229-255). De Gruyter Mouton.
- Olshtain, E., & Weinbach, L. (1993). Interlanguage features of the speech act of complaining. In G. Kasper & S. Blum-Kulka (Ed.), Interlanguage pragmatics (pp. 109-111). Oxford University Press.
- Pham, T. H. N. (2008). Vietnamese politeness in Vietnamese – Anglo-cultural interactions: A Confucian perspective. [Unpublished doctoral dissertation]. The University of Queensland, Queensland.
- Searle, J. S. (1979). Expression and meaning: Studies in the theory of speech acts. Cambridge University Press
- Tran, Q. N. T. (2013). Refusal face-work strategies in intercultural communication: Refusals reported by Vietnamese speakers of EFL in intercultural workplaces [Unpublished Doctoral Dissertation]. The University of Queensland.
- Trosborg, A. (1995). Interlanguage pragmatics: requests, complaints, and apologies. Mouton de Gruyter.
- Vũ T. T. H. (2009). Những tương đồng và khác biệt trong cách bày tỏ sự không hài lòng của người Việt và người Trung Quốc học tiếng Việt. Ngôn ngữ, 9, 32-44.